أبو ريحان البيروني ( مترجم : اكبر دانا سرشت )
3
آثار الباقيه ( فارسى )
اما ميان غير از عرب مانند روميان و ايرانيان و مردم ديگرى كه با ايشان همدل و همداستانند چنين معمول است كه روز و شب از آغاز طلوع آفتاب است از افق مشرق تا طلوع آفتاب از افق فردا ؛ زيرا ماههاى اين ملل متكى بر محاسبه است و با كرهى ماه و ستارگان ديگر بهيچوجه وابستگى ندارد و بنابراين عقيده آغاز شبانهروز از ابتداى روز است بالنتيجه به عقيده اين ملل روز بر شب مقدم است و دليل اين مدعا آنست كه فروغ هستى است و تاريكى نيستى و هستى بر نيستى تقدم دارد . آنان كه نور را بر ظلمت مقدم مىشمارند گويند : حركت بر سكون غلبه دارد زيرا حركت وجود است نه عدم ، و حيات است نه مرگ ، و در مقابل استدلالهايى كه پيروان اعراب مىكنند معارضه به مثل مىنمايند چنان كه مىگويند آسمان بر زمين برترى دارد و شخص كارگر و جوان تندرستتر است و آب روان چون آب راكد بوى بد نمىدارد « 1 » . مبداء شبانهروز نجومى اما به عقيده كليهى علماى نجوم شبانهروز از وقتى است كه آفتاب به دايرهى نصف النهار مىرسد تا ظهر فردا و اين عقيده ميانهى اين دو قول است پس آغاز شبانهروزها به عقيدهى ايشان از نصف ظاهر دايره نصف النهار است و محاسبات علماء نجوم در زيجها متكى به همين رأى است و به همين قرارداد مواضع كواكب را به حركت مستوى و حركت تقويمى در دفاتر ساليانه ضبط كردهاند . برخى ديگر از علماى نجوم نصف ناپيداى دايره نصف النهار را برگزيدهاند و شبانهروز را از نيم شب آغاز مىكنند چنان كه صاحب زيج شهرياران شاه بر اين
--> ( 1 ) - از اينجا دانسته مىشود كه شعوبيه يعنى آنان كه ملل غير عرب را بر عرب برترى مىدادند نور را بظلمت و جوان را بر پير و متحرك را بر ساكن و آسمان را بر زمين نيز برترى ميدادند .